Bệnh quai bị ở nam​ là gì? Triệu chứng, Nguyên nhân, Cách điều trị

Bệnh quai bị ở nam giới​ là gì?

Quai bị ở nam giới là bệnh truyền nhiễm phổ biến, thường gặp tại nhiều quốc gia trên thế giới. Tình trạng này xuất hiện nhiều hơn ở những khu vực có mật độ dân cư đông, điều kiện sinh hoạt còn hạn chế và khí hậu lạnh. Tại Việt Nam, bệnh xuất hiện rải rác quanh năm, nhưng thường gia tăng mạnh vào mùa thu – đông, đặc biệt là tại các tỉnh miền Bắc và Tây Nguyên, với tỷ lệ mắc dao động từ 10 đến 40 ca trên mỗi 100.000 dân.

Mặc dù hiện nay đã có vắc xin phòng ngừa, nhưng việc tiêm chủng chưa được triển khai đồng bộ trên diện rộng. Vì vậy, tỷ lệ mắc bệnh quai bị ở nam giới vẫn không giảm đáng kể trong suốt 10 năm trở lại đây. Mặc dù bệnh ít gây tử vong, nhưng nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe.

Quai bị nam giới là bệnh lý không nên xem nhẹ vì khả năng gây biến chứng cao, nhất là khi chủ quan hoặc trì hoãn điều trị đúng cách. Chủ động tiêm phòng và theo dõi triệu chứng ngay từ sớm là cách hiệu quả để ngăn ngừa các hậu quả không mong muốn do bệnh gây ra.

Tìm hiểu bệnh quai bị ở nam giới là gì?

Nam bị quai bị có vô sinh không​?

Câu trả lời là có thể. Quai bị ở nam giới sau tuổi dậy thì có thể dẫn đến vô sinh ở nam giới nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách. Theo thống kê y tế, khoảng 20 – 35% nam giới mắc quai bị sau tuổi dậy thì gặp biến chứng viêm tinh hoàn và mào tinh hoàn. Đây là biến chứng phổ biến nhất và cũng là nguyên nhân trực tiếp làm tổn thương đến chức năng sinh sản của nam giới.

Bệnh quai bị ở nam giới có thể gây viêm tinh hoàn một bên hoặc cả hai bên. Khi tình trạng viêm kéo dài mà không được xử lý kịp thời, tinh hoàn có thể bị teo nhỏ. Ước tính, khoảng một nửa số ca viêm tinh hoàn do quai bị sẽ dẫn đến teo tinh hoàn vĩnh viễn – tình trạng làm suy giảm nghiêm trọng khả năng sinh tinh và tăng nguy cơ vô sinh.

Đáng lo ngại, quai bị nam giới không chỉ gây ảnh hưởng về thể chất mà còn tác động tâm lý, đặc biệt với những người đang trong độ tuổi sinh sản hoặc mong muốn có con. Dù một số người chỉ bị viêm nhẹ và phục hồi hoàn toàn, nhưng vẫn có nhiều trường hợp bị ảnh hưởng chức năng sinh sản lâu dài. Do đó, nam giới cần tiêm phòng vắc xin đầy đủ và chủ động khám khi có dấu hiệu bất thường để bảo vệ khả năng sinh sản trước nguy cơ từ bệnh quai bị.

Dấu hiệu triệu chứng quai bị ở nam​ giới

Tùy vào mức độ tiến triển, quai bị ở nam giới có thể không gây ra biểu hiện rõ ràng ở một số người. Tuy nhiên, các triệu chứng thường gặp bao gồm: Sốt, đau nhức cơ thể, đau mỏi cơ, mệt mỏi kéo dài và chán ăn. Một số người bệnh còn có thể bị buồn nôn, nôn, sưng đau tuyến nước bọt, má, cổ hoặc vùng hàm. Đặc biệt, có những trường hợp bị sưng ở các hạch khác như tinh hoàn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản.

Trong một số tình huống hiếm gặp, bệnh quai bị ở nam giới có thể dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp y tế kịp thời. Đáng lưu ý, tình trạng bệnh ở người lớn thường nặng hơn so với trẻ em. Hiện nay, y học vẫn chưa tìm ra thuốc điều trị đặc hiệu, do đó việc theo dõi sát sao và chăm sóc đúng cách là vô cùng quan trọng.

Sau khi nhiễm virus từ 7–14 ngày, quai bị nam giới thường bắt đầu với các biểu hiện như mệt mỏi, chán ăn, khó chịu, sốt, ớn lạnh, đau họng và đau ở góc hàm. Khoảng 3 ngày sau, tuyến mang tai sẽ bắt đầu sưng to và tình trạng này kéo dài khoảng một tuần trước khi thuyên giảm. Người bệnh có thể bị sưng một bên hoặc cả hai bên tuyến mang tai, nhưng không nhất thiết sưng cùng lúc – bên thứ hai có thể bắt đầu sưng khi bên đầu tiên đã giảm.

Vùng sưng trong quai bị ở nam giới thường có đặc điểm nhận biết rất rõ ràng. Sưng lan đến má, vùng dưới hàm, khiến tai bị đẩy lên trên và ra ngoài. Trong một số trường hợp nặng, tình trạng sưng có thể lan xuống vùng ngực, gây phù trước xương ức. Mặc dù khu vực sưng gây đau nhưng da tại vị trí này không bị nóng hoặc sung huyết, giúp phân biệt với các loại viêm nhiễm khác.

Trong thời gian bệnh tiến triển, bệnh quai bị ở nam giới khiến người bệnh gặp khó khăn khi ăn uống, nói chuyện do cảm giác đau kéo dài ở vùng sưng. Đáng chú ý, có đến 25% bệnh nhân mắc virus mà không hề có triệu chứng rõ rệt, từ đó vô tình trở thành nguồn lây nhiễm trong cộng đồng, làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch nếu không được kiểm soát tốt.

Nguyên nhân quai bị ở nam

Quai bị ở nam giới là bệnh do virus thuộc nhóm paramyxo gây ra. Đây là loại virus có khả năng tồn tại khá lâu trong môi trường bên ngoài cơ thể. Cụ thể, virus này có thể sống từ 30 đến 60 ngày trong điều kiện nhiệt độ dao động từ 15 đến 20 độ C, và có thể tồn tại từ 1 đến 2 năm ở môi trường cực lạnh, từ –25 đến –70 độ C. Tuy nhiên, virus gây quai bị lại dễ bị tiêu diệt khi tiếp xúc với nhiệt độ trên 56 độ C, dưới ánh sáng mặt trời hoặc khi tiếp xúc với các loại hóa chất khử khuẩn chứa Clo và các dung dịch sát trùng chuyên dụng trong bệnh viện.

Nguyên nhân quai bị ở nam do virus thuộc nhóm paramyxo gây ra

Biện pháp chẩn đoán bênh quai bị nam giới

Chẩn đoán bệnh quai bị ở nam giới chủ yếu dựa trên triệu chứng lâm sàng, đặc biệt là những dấu hiệu điển hình như sưng tuyến nước bọt và đau vùng hàm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm nhằm phân biệt với các bệnh lý có biểu hiện tương tự.

Khi quai bị nam giới xuất hiện ở thể nhẹ, triệu chứng viêm tuyến nước bọt thường không rõ ràng, dễ gây nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus đường hô hấp trên như cúm, sốt virus, cảm lạnh. Vì vậy, cần thăm khám kỹ lưỡng để tránh bỏ sót bệnh.

Đối với quai bị ở nam giới có biểu hiện sưng đau tuyến nước bọt điển hình, cần phân biệt với các bệnh lý khác như viêm mủ tuyến mang tai do vi khuẩn (sưng, nóng, đỏ, đau và có mủ từ ống Stenon), phì đại tuyến mang tai, sỏi tuyến nước bọt hoặc viêm hạch góc hàm dưới do nhiễm trùng từ răng miệng hoặc họng.

Xét nghiệm thường không phải là phương pháp chính để chẩn đoán bệnh quai bị ở nam giới vì bệnh có triệu chứng đặc trưng. Tuy nhiên, trong các trường hợp nghi ngờ hoặc phục vụ mục đích nghiên cứu, các xét nghiệm có thể được áp dụng để xác định virus và đáp ứng miễn dịch của cơ thể.

Một số xét nghiệm được sử dụng để chẩn đoán quai bị nam giới bao gồm:

• CI (Cố định bổ thể)
• NT (Trung hòa đám hoại tử)
• ELISA (Miễn dịch gắn men) giúp phát hiện kháng thể quai bị trong máu hoặc dịch não tủy
• IFA (Miễn dịch huỳnh quang gián tiếp) nhằm phát hiện kháng nguyên và kháng thể đặc hiệu.

Cách phòng tránh quai bị ở nam giới

Phương pháp dự phòng hiệu quả, tiết kiệm và an toàn nhất để ngăn ngừa bệnh quai bị ở nam giới là tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch. Tất cả các đối tượng, bao gồm trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành chưa có miễn dịch, đều cần tiêm vắc xin phòng ngừa bệnh quai bị. Trong tiêm chủng dịch vụ, các loại vắc xin như MMR II (Mỹ), MMR (Ấn Độ) và Priorix (Bỉ) là những vắc xin phổ biến phòng ngừa các bệnh Sởi, Quai bị và Rubella.

Vắc xin MMR II (Mỹ) và vắc xin Measles-Mumps-Rubella (Ấn Độ) giúp phòng ngừa các bệnh Sởi, Quai bị và Rubella, được chỉ định để tạo miễn dịch cho cả trẻ em và người lớn (trẻ em trên 1 tuổi) chưa tiêm đầy đủ các mũi tiêm cơ bản hoặc chưa từng tiêm vắc xin. Đối với bệnh quai bị ở nam giới, nếu đã từng mắc cả 3 bệnh này, việc kiểm tra miễn dịch là cần thiết để quyết định có cần tiêm nhắc lại hay không.

Vắc xin MMR-II được khuyến cáo cho trẻ từ 12 tháng tuổi đến dưới 7 tuổi (chưa tiêm Sởi đơn hoặc MMR II), với lịch tiêm 2 mũi như sau:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
• Mũi 2: 3 tháng sau mũi 1 (ưu tiên), hoặc có thể tiêm mũi 2 lúc 4-6 tuổi.

Với trẻ từ 7 tuổi và người lớn, lịch tiêm là 2 mũi:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
• Mũi 2: 1 tháng sau mũi 1.

Trong trường hợp có dịch sởi, các cơ quan y tế có thể khuyến cáo tiêm chủng vắc xin sởi cho trẻ từ 6 – 12 tháng tuổi. Trẻ nên tiêm mũi thứ 2 vào lúc 12 – 15 tháng tuổi và tái chủng vào lúc 4 – 6 tuổi.

Vắc xin Priorix được chỉ định tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi và người lớn. Đối với trẻ từ 9 tháng tuổi đến dưới 12 tháng tuổi chưa tiêm vắc xin Sởi hay MMR II lần đầu, lịch tiêm như sau:

Phác đồ 3 mũi:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
• Mũi 2: Cách mũi 1 3 tháng.
• Mũi 3: Cách mũi 2 3 năm hoặc hẹn tiêm lại lúc 4-6 tuổi.

Trẻ từ 12 tháng tuổi đến dưới 7 tuổi có lịch tiêm 2 mũi:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
• Mũi 2: Cách mũi 1 3 tháng.

Trẻ từ 7 tuổi và người lớn có lịch tiêm 2 mũi:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
• Mũi 2: Cách mũi 1 1 tháng.

Khi có dịch, các cơ quan y tế khuyến cáo tiêm mũi 3, cách mũi 2 tối thiểu 1 tháng để bảo vệ sức khỏe khỏi bệnh quai bị nam giới hiệu quả.

Phương án điều trị bệnh quai bị ở nam

Hiện nay, bệnh quai bị ở nam giới vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu mà chỉ có thể điều trị triệu chứng. Khi phát hiện bệnh, bệnh nhân cần được cách ly trong khoảng 2 tuần để ngăn ngừa lây lan. Đối với trường hợp bệnh nhẹ, bệnh nhân có thể được cách ly và điều trị tại nhà theo chỉ dẫn của các cơ sở y tế. Trong suốt thời gian cách ly, bệnh nhân nên hạn chế tiếp xúc với người khác và luôn đeo khẩu trang. Các đồ dùng cá nhân của bệnh nhân, cùng với dụng cụ y tế liên quan, cần được khử khuẩn kỹ càng bằng dung dịch cloramin 2% hoặc các chất khử khuẩn khác. Sau khi hết thời gian cách ly, các dụng cụ cá nhân và buồng bệnh cần được khử khuẩn lần cuối để đảm bảo không gây nguy cơ lây nhiễm bệnh quai bị nam giới cho cộng đồng.

Để hỗ trợ quá trình điều trị và giảm triệu chứng bệnh quai bị ở nam giới, một số thói quen sinh hoạt và phương pháp sau có thể mang lại hiệu quả:

• Nghỉ ngơi đầy đủ và tránh các hoạt động thể chất mạnh mẽ.
• Uống nhiều nước, đặc biệt là tránh nước ép trái cây có vị chua, vì chúng có thể kích thích tuyến nước bọt, làm tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.
• Sử dụng chườm lạnh để giảm đau.
• Chườm ấm và dùng thuốc Paracetamol để hạ sốt.
• Giữ vệ sinh vòm họng bằng cách súc miệng với nước muối sinh lý, nước muối ấm hoặc nước súc miệng.
• Ăn thức ăn mềm, lỏng và chia nhỏ các bữa ăn trong ngày. Cần tránh các loại thực phẩm có tính axit như cam, chanh, bưởi, thức ăn cay, thức ăn làm từ nếp và thịt gà. Ngoài ra, người bệnh cần bổ sung thêm các loại rau xanh và dưa đỏ vào chế độ ăn.
• Vệ sinh môi trường sống sạch sẽ và thông thoáng, tận dụng ánh sáng mặt trời để tiêu diệt vi khuẩn.

Đặc biệt, khi bệnh nhân bị viêm tinh hoàn do bệnh quai bị nam giới, việc mặc quần lót nâng tinh hoàn sẽ giúp giảm đau. Cũng có thể sử dụng corticoid liều cao như Prednisolon (60mg/ngày) ngay từ đầu, sau đó giảm dần trong 7 – 10 ngày. Tuy nhiên, việc sử dụng bất kỳ loại thuốc điều trị bệnh quai bị nào cần phải được tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Biến chứng bệnh quai bị ở nam giới​

Quai bị ở nam giới không chỉ gây ra các triệu chứng khó chịu trong giai đoạn cấp tính mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Dưới đây là những biến chứng nghiêm trọng mà nam giới có thể gặp phải:

Viêm tinh hoàn

Một trong những biến chứng thường gặp nhất của bệnh quai bị ở nam giới là viêm tinh hoàn. Đây là tình trạng viêm đặc hiệu có thể xuất hiện ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành. Khi biến chứng xảy ra, tinh hoàn có thể sưng to gấp 2–3 lần bình thường, người bệnh cảm thấy đau vùng bìu, mào tinh dày lên bất thường, kèm theo sốt cao và mệt mỏi. Khoảng 30% người bị viêm tinh hoàn do quai bị có nguy cơ teo tinh hoàn, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến số lượng, chất lượng tinh trùng và làm tăng nguy cơ vô sinh ở nam giới.

Viêm tinh hoàn là biến chứng thường gặp khi nam giới mắc quai bị

Viêm não

Một biến chứng nghiêm trọng khác của quai bị ở nam giới là viêm não. Virus sau khi xâm nhập vào cơ thể có thể tấn công hệ thần kinh trung ương, bao gồm não và tủy sống, gây nên các tình trạng như viêm màng não và viêm não. Những biến chứng thần kinh này thường xảy ra nhiều hơn ở người lớn, nhưng vẫn có thể gặp ở trẻ em trong một số trường hợp hiếm.

Điếc tai vĩnh viễn

Quai bị nam giới cũng có thể gây biến chứng điếc tai vĩnh viễn, tuy hiếm gặp nhưng vô cùng nguy hiểm. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tỷ lệ mắc biến chứng này là khoảng 2/10.000 trường hợp. Điếc tai thường xảy ra ngay trong giai đoạn khởi phát của bệnh, do virus làm tổn thương trực tiếp đến ốc tai. Đây là dạng điếc không hồi phục, ảnh hưởng nặng nề đến khả năng giao tiếp và chất lượng sống. Hiện nay chưa có phương pháp điều trị triệt để, giải pháp duy nhất là cấy ghép ốc tai, nhưng phương pháp này khá tốn kém và không dễ thực hiện.

Ngoài những biến chứng nghiêm trọng kể trên, bệnh quai bị ở nam giới còn có thể gây ra nhiều biến chứng hiếm gặp như viêm tụy, viêm cơ tim, viêm tuyến giáp, viêm đường hô hấp… Không chỉ đối với nam, bệnh quai bị ở nữ giới khi đang mang thai trong 12 đến 16 tuần đầu nguy cơ sảy thai rất cao, điều này càng cho thấy sự nguy hiểm tiềm tàng của căn bệnh tưởng chừng lành tính này.

Bệnh quai bị ở nam giới có thể được phòng ngừa hiệu quả nếu tiêm vắc xin đúng lịch và chú ý đến những thay đổi bất thường của cơ thể. Trong thời điểm hiện tại, hãy chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình và người thân bằng cách tìm hiểu kỹ về bệnh, phương pháp điều trị và phòng tránh. Nếu bạn cần hỗ trợ từ chuyên gia, đừng ngần ngại gọi tới S-FEMME qua số Hotline 0977.386.009 để nhận được lời khuyên chuẩn xác và giải pháp phù hợp.